Montenegro Environmental Infrastructure Project (M.E.I.P.)

Završni izvještaj o implementaciji projekta (TF – 500 32) iz bespovratne pomoći u iznosu od 2 miliona USD odobrenih JP «Regionalnom vodovodu Crnogorsko Primorje» Budva iz posebnog fonda za Srbiju i Crnu Goru za Projekat zaštite infrastrukture Crne Gore

Za informacije o projektu molimo Vas slijedite sljedece linkove:
Podaci o Projektu
Ocjena razvojnih ciljeva i koncepcije projekta
Ostvarenje ciljeva i rezultati
Glavni faktori koji su uticali na implementaciju i rezultati
Održivost
Ucinak Banke i Zajmoprimca
Saznanja stečena u toku implementacije Projekta

(natrag na pocetak)

Ime:

Projekat zaštite infrastrukture životne sredine

Br. posebnog fonda:

TF 050032

Zemlja:

Srbija i Crna Gora

Region:

Evropa i Centralna Azija

Sektor/ podsektor:

Sektor za vodu, sanitarnu zaštitu i zaštitu

od poplava (upravljanje čvrstim otpadom ) (68%)

Sektor za vodu, sanitarnu zaštitu i zaštitu od poplava (vodosnabdijevanje) (32%);

Zajmoprimac:

Savezna Republika Jugoslavija (Srbija i Crna Gora)

Implementirajuća agencija :

Javno preduzeće za vodosnabdijevanje, tretman otpadnih voda i

odlaganje čvrstog otpada

«Crnogorsko primorje» (JPCP)

Datum odobrenja zajma:

28. novembar, 2001.

Datum potpisivanja:

20. decembar, 2001.

Datum efektivnosti:

19. mart, 2002.

Datum zatvaranja:

30. septembar, 2004.

Krajnji rok dostavljanja prijava:

31. januar, 2005.

Ocjena razvojnih ciljeva i koncepcije Projekta i situacija na početku realizacije

(natrag na pocetak)

Prvobitni cilj

Projekat zaštite infrastrukture Crne Gore je pripremljen na način da omogući poboljšanje stanja životne sredine u primorskom regionu Republike Crne Gore kao i da poboljša kvalitet vodosnabdijevanja u dolini Zete, regionu u blizini Podgorice, glavnom gradu Crne Gore (u vrijeme pripreme projekta i njegovog odobrenja, Republika Crna Gora je bila dio Savezne Republike Jugoslavije, a trenutno sa Srbijom čini državnu zajednicu Srbije i Crne Gore).

Poboljšanje stanja životne sredine u primorskom dijelu Republike se odnosilo na tri opštine Kotor, Budva i Tivat što ujedno predstavlja i oblast koja prima najveći broj turista u toku godine u odnosu na ostale djelove Republike. Međutim, suprotno gore navedenom ovaj region se suočava sa velikim problemima po pitanju pružanja komunalnih usluga kao što su nedostatak pitke vode u toku ljetnje turističke sezone, neogovarajuće sakupljanje i slab tretman otpadnih voda i nepostojanje odgovarajućih objekata za odlaganje čvrstog otpada. Kako je Vlada Republike Crne Gore u to vrijeme činila izvjesne napore na poboljšanju vodosnabdijevanja i tretmana otpadnih voda, ciljevi utvrđeni ovim Projektom koji su se odnosili na investiranje u sektor upravljanja čvrstim otpadom bili su u potpunosti razložni i absolutno neophodni. Projektom je planirana realizacija sljedećih ciljeva: sanacija i prerastanje starog napuštenog smetlišta u modernu sanitarnu deponiju, zatvaranje postojećih, nekontrolisanih divljih smetlišta u ove tri opštine i finansiranje nabavke nove opreme za javna komunalna preduzeća zadužena za sakupljanje čvrstog otpada.

Drugi dio projekta imao je za cilj unaprijeđenje vodosnabdijevanja u dolini rijeke Zete. Zagađenje glavnih izvorišta vodosnabdijevanja u dolini Zete koje je proisteklo je iz izlivanja industrijskog otpada uslovilo je hitan završetak izgradnje sistema za vodosnabdijevanje koji bi spajao vodovodnu distributivnu mrežu Podgorice sa ruralnim oblastima u okolini.

Ciljevi (poboljšanje stanja životne sredine u primorskom dijelu Republike i kvaliteta vodosnabdijevanja u Zeti) su realizovani na odgovarajući način, iako neki od ciljeva (zatvaranje divljih deponija, oprema) nisu u potpunosti ostvareni. Tokom implementacije projekta, ciljevi koji su dorađivani uglavnom su se odnosili na komponentu 1, tj. na unaprijeđenje stanja životne sredine na Crnogorskom primorju. Prvobitno, je ova komponenta Projekta bila koncipirana na način da obezbijedi sredstva za realizaciju nekoliko ciljeva koji bi doveli do sveobuhvatnog poboljšanja u okviru ovog sektora.

Sanacija regionalne deponije u Kotoru (na lokaciji Trešnjički mlini) pri čemu bi se ispunili svi sanitarni zahtjevi, uključujući i nabavku opreme za normalno poslovanje deponije
Trajno zatvaranje divljih smetlišta u opštinama Kotor, Tivat i Budva; i
Nabavka opreme za čvrsti otpad – kontejnera i kamiona- koje će koristiti lokalna komunalna preduzeća u ove tri opštine.

Iako su investicije koje su finansirale Banka i Vlada Republike Crne Gore bile značajne, nije bilo moguće pokriti sve investicije koje su ovim ciljevima definisane. Jedan od razloga zbog kojih su ova sredstva bila nedovoljna je negativna kursna razlika između zvanične valute Projekta US$ i valute koja je u upotrebi u Crnoj Gori EUR. Na dan efektivnosti sredstava (19. mart 2002) vrijednost 1US$ u odnosu na 1EUR je bila 1.1366 dok je 14. jula 2004 (zadnje plaćanje sa Specijalnog računa) odnos 1US$ -1EUR bio 0. 8066. Iako se ova nepovoljna kursna razlika javila u toku realizacije, i pored činjenice da je izvjestan broj plaćanja realizovan po pozitivnoj kursnoj razlici, projekat je pretrpjeo izvjestan gubitak. Prema kalkulacijama koje su izrađene na kraju realizacije Projekta, ovaj iznos prelazi 560. 000 EUR. Pored gore navedenog, postavljeni ciljevi su bili previše uopšteni i zato su klasifikovani na sljedeći način:

Izgradnja sanitarne deponije na lokaciji Lovanja (u blizini smetlišta koji se ranije koristilo) na teritoriji opštine Kotor koja bi pružala usluge opštinama Kotor, Tivat i Budva uključujući nabavku opreme za regularno poslovanje deponije
Trajno zatvaranje nekontrolisanih smetlišta u opštini Kotor

Iako su fizički poslovi na izgradnji sanitarne deponije na lokaciji Lovanja bili u potpunosti završeni, 78% radova je bilo finansirano iz projekta MEIP dok su preostala sredstva (22%) bila obezbijeđenja iz sredstava novog projekta MESTAP (Projekat zaštite osjetljivi turističkih zona) koji je takođe odobrila Svjetska banka.

Komponente Projekta

Projekat je predviđao realizaciju tri kompnente.

Komponenta I: Infrastruktura zaštite životne sredine na Crnogorskom primorju

Ova komponenta se sastoji od dvije podkomponente: (i) sanacija Lovanje, i (ii) nabavke opreme za sakupljanje čvrstog otpada.

Komponenta u vrijednosti od 1.25 miliona US$ finansirana iz bespovratne pomoći i dodatnih 0.30 miliona US$ finansiranih od strane Vlade Republike Crne Gore za izmirenje poreskih i drugih obaveza, je imala za cilj poboljšanje unutar sektora za odlaganje čvrstog otpada u tri primorske opštine. U vrijeme pripreme Projekta, lokacija Trešnjički mlini je bila izabrana lokacija za deponiju imajući u vidu činjenicu da ja ona bila definisana kao takva prostornim planom opštine Kotor. Ova lokacija je korišćena kao deponija do 1992. godine, ali s obzirom da nije dobro funkcionisala, bila je zatvorena. Deponije za druge dvije opštine nisu uopšte definisane prostornim planovima ovih opština. Od 1992. godine smeće se odlagalo na tri opštinske deponije čije je zatvaranje predloženo u okviru realizacije ove komponente. Nivo usluga koje su pružala javna komunalna preduzeća je bio veoma nizak, tako da se ovom komponentom omogućila i nabavka opreme za sakupljanje čvrstog otpada.

Komponenta II: Izgradnja vodovoda Gornja Zeta

Vrijednost ove komponente je 0.65 miliona US$. Sredstva su obezbijeđena iz bespovratne pomoći Svjetske banke dok je 0. 45 miliona US$ finansirano od strane Vlade Republike Crne Gore i Podgoričkog opštinskog fonda. Na osnovu postojećeg projekta za vodovod doline Zete (dužine 7.5 km od kojih je 1 km izgrađeno) ova komponenta je zamišljena tako da finansira nabavku materijala (koja je dijelom finansirana od strane Banke, a dijelom od strane Vlade RCG u vidu oslobađanja od poreskih i drugih obaveza) i radova (koji su finansirani jednim djelom od strane Podgoričkog opštinskog fonda, a drugim djelom od strane Vlade ) koji je bio neophodni za završetak izgradnje ovog dijela cjevovoda. Izvršen je prenos imovine, tj. postojeće mreže za vodosnabdjevanje Gornje Zeta sa Kombinata aluminijuma na JP «Vodovod i kanalizacija» Podgorica.

Komponenta III: Tehnička pomoć

Ova komponenta je trebala da obezbijedi neophodnu podršku u pružanju inžinjerskih usluga i usluga revizije, uključujući i izradu Studije procjene uticaja na životnu sredinu, procjenu uticaja na društvo i institucionalnu studiju (priprema pravnog okvira za buduću kompaniju koja će upravljati deponijom). Ovaj dio Projekta odnosio se na komponentu 1 Projekta zbog njene kompleksnosti, s obzirom da je nabavka robe iz komponente II vršena putem jednostavnih procedura nabavki, a radove koji potpadaju pod ovu komponentu je odradio Podgorički opštinski fond.

Iako Dokument o ocjeni projekta nije nikad zvanično mijenjan, komponente Projekta su bile podložne izmjenama tokom realizacije Projekta. U principu, ovo se odnosi na smanjenje obima podkomponenata u okviru komponente 1, i na neznatno proširenje komponente III. Najvažnija izmjena u okviru komponente 1 se odnosila na izmjenu lokacije za deponiju s lokacije Trešnjički mlini na lokaciju Lovanja u blizini smetlišta koje je, u to vrijeme, opsluživalo opštinu Kotor. Iako su projekat, geološke studije i studija uticaja na životnu sredinu koji su bili pripremljeni za staru deponiju na Tršnjičkim mlinima bili adekvatnog tehničkog kvaliteta, izbor ove lokacije izazvao je pojavu tzv. NIMBY sindroma (ne u mom dvorištu) koji je bio rezultat lošeg funkcionisanja deponije u prošlosti. Ove proteste ja organizovala nevladina organizacija «Ekološko društvo Grbalj» sa kojim su predstavnici ovog JPCP-a kao i predstavnici same Banke održali nekoliko sastanaka. Skupština Opštine Kotor je, svojom odlukom br. 01/ 4685 od 7. decembra 2005. godine, izmjenila prostorni plan opštine i uklonila lokaciju Trešnjički mlini planiranu za deponiju iz urbanističkog plana opštine Kotor. Međutim, tom prilikom, nije predložena nova lokaciju za ovu namjenu. Ministarstvo za uređenje prostora i zaštitu životne sredine je uložilo prigovor na ovu odluku Ustavnom sudu RCG koji je prihvaćen ali Skupština Opština Kotor nije uvažila rješenje Suda i nije izmjenila svoju odluku. Paralelno sa ovakvim razvojem situacije, žitelji naselja u blizini budvanske i tivatske deponije blokiraju ulaze na ove dvije deponije i zabranjuju odlaganje na ovim lokacijama. U tom periodu, otpad se gomilao na ulicama predstavljajući veoma veliku opasnost po zdravlje ljudi i stvarajući istovremeno probleme estetske prirode. Sve se ovo dogodilo u jeku ljetnje turističke sezone. Kako bi se ovakva situacija riješila, donešena je odluka da se predloži nova lokacija za sanitarnu deponiju, tj. lokacija Lovanja i da se izrade sve neophodne studije (koje su finansirane iz komponente III) za ovu lokaciju. Nezavisni eksperti angažovani od strane Banke su napravili uporednu analizu po pitanju ove dvije lokacije pri čemu je donešen zaključak da je postojeće smetlište Lovanja i izgradnja nove privremene deponije na lokaciji udaljenoj 1.2 km od puta koja je u vlasništvu Opštine Kotor i koja se nalazi u industrijskoj zoni izvodljivo rješenje sa stanovišta kapaciteta i same lokacije. Na osnovu ove studije, gradonačelnici tri opštine (Kotor, Budva i Tivat) su potpisali sporazum da će riješavati pitanje čvrstog otpada na regionalnom nivou. U principu, ova deponija je privremenog karaktera zbog činjenice da saglasno zakonu Republike Crne Gore lokacija za deponiju mora da bude upisana u prostorni plan. S obzirom da lokacije za deponiju nisu definisane prostornim planovima ovih opština, a izgradnja deponije je bila neophodna imajući u vidu situaciju u okviru ovog sektora, deponija na lokaciji Lovanja je tretirana kao privremeni industrijski objekat sa dozvolom za rad od tri godine. U perioda od tri godine (privremenog rada deponije Lovanja) biće izrađena studija kojom će se izvršiti procjena svih potencijalnih lokacija za deponiju. Ukoliko Lovanja bude pozitivno ocijenjena, neophodno je izvršiti izmjene prostornog plana, pri čemu naće doći do izmještanja deponije. U suprotnom, biće predložena nova lokacija i sva oprema s Lovanje biće prenesena na drugu lokaciju.

Kapacitet sanitarne deponije je predviđen za period od tri godine. Međutim, uz dodatne radove, kapacitet deponije se može proširiti, tako da ova lokacija može prerasti u trajno rješenje. Sredstva za dodatne radove na Lovanji ili za građevinske radove na nekoj drugoj lokaciji (trajno rješenje za regionalnu sanitarnu deponiju) su već opredjeljenja iz sredstava projekta MEIP:

Komponenta III projekta takođe je pretrpjela izvjesne izmjene. Kako je u to vrijeme novi projekat MESTAP već bio u pripremi, a kojim je predviđena rehabilitacija sektora za čvrsti otpad na Crnogorskom primorju, donešena je odluka da se pored ocjene Lovanje kao lokacije za regionalnu sanitarnu deponiju za opštine Kotor, Budva i Tivat, izvrši procjena lokacije Goran za opštinu Bar i Ulcinj. Ocjena lokacije Goran je bila takođe neophodan preduslov za odobrenje samog MESTAP-a.

Ostvarenje ciljeva i rezultati

(natrag na pocetak)

Rezultat/ ostvarenje ciljeva

Izgradnja sanitarne deponija Lovanja je imala veoma pozitivan uticaj na stanje životne sredine u opštinama Kotor, Budva i Tivat. Sva tri nekontrolisana smetlišta su zatvorena za odlaganje smeća i gotovo da se sav otpad propisno odlaže na regionalnu sanitarnu deponiju. Procjenjuje se da trenutno komunalna preduzeća odlažu na deponiju oko 90 % proizvedenog otpada. Preostalih 10 % je uglavnom proizvedeno u oblastima koje ova preduzeća ne opslužuju. Radi se o naseljima ruralnog tipa koja su znatno udaljena od gradskih centara, a sadržaj ovog otpada uglavnom je organske prirode. Od ukupne količine otpada sakupljenog od strane komunalnih preduzeća, kompanija koja upravlja sanitarnom deponijom prihvata oko 90% saglasno utvrđenom planu rada ( ostatak čini građevinski materijal, olovo iz baterija, industrijski otpad i sl.). Ovo znači da je oko 81% ukupne količine otpada deponovano na deponiji Lovanja.

Postignuti rezultati na zatvaranju smetlišta mogu se smatrati zadovoljavajućim. Opasnost od vatre, ružnih mirisa i potencijalnih bolesti koje šire ptice i glodari su spriječene. U prvom slučaju, u Kotoru, ovo je postignuto pokrivanjem inertnim materijalom dok je u slučaju Budve, sanacija deponije izvršena prirodnim putem.

U okviru druge komponente Projekta postignuto je snabdijevanje stanovnika doline rijeke Zete vodom koja ispunjava WHO stadarde. Postavljeno je 6.5 km cijevi. Trenutno, oko 10 000 stanovnika se snabdijeva vodom iz distributivnog sistema vodovoda Podgorica, a ne iz zagađenih bunara Kombinata aluminijuma. Nakon završetka druge faze i izgradnje sveobuhvatnog sistema, 30 000 stanovnika će imati koristi od realizacije ove komponente Projekta.

Rezultati po komponentama

Po pitanju realizacije komponente 1 Projekta, regionalna sanitarna deponija izgrađena na lokaciji Lovanja u potpunosti ispunjava standarde definisane Direktivom EU br. 31/ 1999. Ispraćeni su svi moderni standardi utvrđeni ovom direktivom. Zaštita terena je postignuta postavljanjem polietilenske folije velike gustine preko glinene podloge. Tijelo deponije je opremljeno sistemom za sakupljanje gasa i drenažnim sistemom za sakupljanje iscuraka. Iscurci se sakupljaju i tretiraju u specijalnom postrojenju. Otpad se svakodnevno pokriva sa inertnim materijalom kako bi se spriječilo širenje ružnih mirisa kao i opasnost od ptica. Kamioni koji transportuju otpad se mjere dva puta-pri ulasku i pri izlasku iz deponije, kako bi se utvrdila količina deponovanog otpada. Lokalna komunalna preduzeća plaćaju 13 EUR po toni otpada. Ovaj iznos pokriva u potpunosti troškove poslovanja deponije. Deponija je zvanično otvorena 8. jula 2004., a otpad se na njoj odlaže od 14. jula 2004. Štetni uticaji na životnu sredinu su smanjeni na najniži nivo. Nadzor nad stanjem životne sredine u blizini deponije i samom deponijom, koji je definisan pomenutom direktivom Evropske unije i koji će se sprovoditi u toku daljeg rada deponije će omogućiti dobijanje adekvatnijih podataka.

Po pitanju zatvaranja divljih deponija u opštini Kotor, može se reći da je prva faza planiranih radova završena. Ovi radovi uključuju ravnanje i sabijanje gornjeg sloja smetlišta kao i njegovo pokrivanje inertnim materijalom slojem debljine 0.5 m. Druga faza radova će biti finansirana iz MESTAP-a. U Budvi, otpad se bacao sa strme litice na lokaciji koja je ljudima teško dostupna. Od momenta zatvaranja ove lokacije, sanacija smetlišta se vršila prirodnim putem.

Po pitanju komponente II projekta, rezultati realizacije su već pozitivno ocjenjeni. Izgrađeni cjevovod je u funkciji i 10 000 stanovnika Zete se snabdijevaju vodom koja ispunjava WHO standarde. Cjevovod je stavljen u funkciju 19. decembra 2003. Trenutno, korisnici sistema ne izmiruju obaveze za pružene usluge što je u skladu s dogovorom postignutim između lokalnog stanovništva i opštine Podgorica. Vodovod i kanalizacija Podgorica ispostavlja račune za fakturisanu količinu vode Opštini Podgorica. Ove povlastice biće omogućene lokalnom stanovništvu do završetka druge faze projekta za vodosnabdijevanje Zete.

Komponenta III finanasirala je pripremu tri studije: studiju procjene uticaja na životnu sredinu, studiju uticaja na javnost i institucionalnu studiju za dvije lokacije planirane za izgradnju regionalnih sanitarnih deponija. Prve dvije studije bavile su se ocjenom lokacija Lovanja i Goran i njihovim mogućim uticajem na stanovništvo, dok se treća studija bavila pripremom zakonskih rješenja neophodnih za registraciju i poslovanje međuopštinskog preduzeća za upravljanje regionalnom sanitarnom deponijom za Kotor, Budvu i Tivat kao i za isto takvo preduzeća za opštine Bar i Ulcinj.

Uticaj institucionalnog razvoja:

Impelementacija i održivost Projekta bili su uslovljeni institucionalnim aranžmanima koje je bilo neophodno usaglasiti među opštinama kao i finansijskim aranžmanima između Banke i Vlade RCG.

U odnosu na implementaciju finansijskog dijela Projekta, najvažnije pitanje predstavljalo je izuzeće od plaćanja carine i poreza na dodatu vrijednost. Vlada je objavila da su svi projekti koji su finansirani od strane međunarodnih donatora ili Vlade izuzeti od plaćanja carinskih usluga i poreza na dodatu vrijednost. Po pitanju izuzeća od plaćana PDV-a, plaćanje ovog poreza nije primjenjivano u Crnoj Gori na početku realizacije Projekta. Kako je ono uvedeno u toku realaizacije Projekta, Vlada RCG je preko Ministarstva finansija oslobodila Projekat od plaćanja ovih obaveza. Ova dva izuzeća predstavljali su učešće VRCG u Projektu preko JP «Crnogorsko primorje» čiji je ona vlasnik. Ovim putem, pretpostavljalo se da će Vlada imati izvjesno učešće u oba regionalna međuopštinska preduzeća (za Budvu, Kotor i Tivat i za Bar i Ulcinj).

Važan dio implementacije Projekta predstavljao je institucionali aspekt koji je usaglašen među opštinama i JPCP-om, a koji je bio neophodan za buduće poslovanje deponije. Prvi korak se, u tom smislu, odnosio na donošenje odluke od strane gradonačelnika Kotora, Budve i Tivta o zajedničkom rješenju pitanja čvrstog otpada u regionu. Nakon toga, skupštine ovih opština su trebale da donesu odluku o osnivanju međuopštinskog preduzeća «Lovanja» d.o.o. koje će upravljati deponijom. Članovi parlamenta Kotora i Budve su usvojili ovakvu odluku, dok Opština Tivat nije donijela nikakvu odluku po ovom pitanju. Iz navedenog razloga, dionice su raspoređene između opštine Kotor, Opštine Budva i JP «Crnogorsko primorje», Budva (46. 36 % Kotor, 28. 69 Budva i 24. 95% JPCP). Raspored dionica je izvršen na osnovu broja stanovnika i turista i vrijednosti zemlje za deponiju koja se nalazi na teritoriji opštine Kotor. Udio JPCP-a u preduzeću se odnosi na učešće Vlade RCG u Projektu.

Uprava Lovanje d.o.o je potpisala ugovore s lokalnim komunalnim preduzećima Kotora i Budve kojima će pružati usluge odlaganja čvrstog otpada za 13 EUR po toni. Pod istim uslovima potpisan je ugovor sa Javnim komunalni preduzećem Tivat, iako ova opština nema status dioničara u preduzeću. Na ovaj način, sve tri opštine i njihovi građani postali su korisnici deponije.

Vlada Republike Crne Gore podstaknuta ovakvim rezultatima institucionalnog razvoja uz finansijsku podršku Evropske agencije za rekonstrukciju izradila je Master plan za strateško upravljanje čvrstim otpadom za cijelu Republiku. Master planom se uspostavlja potreba za izgradnjom 8 regionalnih sanitarnih deponija od kojih se dvije nalaze na Crnogorskom primorju kao što je utvrđeno projektom MEIP i MESTAP. Takođe, pod uticajem realizacije MEIP-a, Vlada je donijela odluku o zatvaranju divljih smetlišta kako bi ohrabrila i natjerala lokalne vlasti da otpočnu sa rješavanjem problema odlaganja čvrstog otpada u skladu s Evropskim standardima.

Po pitanju sredstava i usluga za vodosnabdijevanje iz komponente II Projekta, ona su prenešena iz nadležnosti lokalnog preduzeća za vodosnabdijevanje na JP «Vodovod i kanalizacija» Podgorica. Na taj način, vodosnabdijevanje ovog kraja je značajno unaprijeđeno.

Glavni faktori koji su uticali na implementaciju i rezultati

(natrag na pocetak)

Od trenutka kada je javnost upoznata s Projektom, a naročito za vrijeme izgradnje sanitarne deponije, JPCP se suočavalo sa brojnim žalbama različitih struktura političkih, religioznih i građanskih. One su se uglavnom odnosile na lokaciju za deponiju (tzv. NIMBY sindrom) koja po prvobitnom projektu bila u Trešnjičkim mlinima, a kasnije na Lovanju koja se nalazila u blizini ondašnje divlje deponije koja je funkcionisala pod nekontrolisanim uslovima. Ovakva negativna reakcija je bila prouzrokovana lošim upravljanjem i nekorišćenjem propisanih tehnologija. Nakon izmještanja deponije na lokaciju Lovanja otpočeli su protesti, pri čemu je pružan čak i fizički otpor, što je dovelo do šestomjesečnog odlaganja izgradnje deponije. Zvaničan razlog protesta bio je zasnovan na tvrdnji lokalnog stanovništva i Katoličke crkve da je lokacija na kojoj je planirana izgradnja deponije njihovo vlasništvo. Čak i prije nego što je Lovanja izabrana za lokaciju za deponiju, JPCP je obezbijedio dokaze od Direkcije ze nekretnine da je ova lokacija u vlasništvu opštine Kotor. Ovo je bio predmet dugačkih sudskih procesa između lokalnog stanovništva i crkve na jednoj strani i opštine Kotor i JPCP-a na drugoj strani. Na kraju, u februaru, sud je donio odluku u korist JPCP-a i Opštine Kotor. Protesti su okončani, a ugovarač koji je 6 mjeseci bio onemogućen da otpočne radove, nastavio je s izgradnjom deponije. Do datuma sastavljanja ovog Izvještaja, gotovo svi sudski procesi završeni su korist JPCP-a i opštine Kotor. Još samo jedan proces je u toku.

Faktori podložni kontroli Vlade Republike Crne Gore

Glavni problemi po pitanju implementacije komponenti I i III potiču od činjenice da je postojeći zakon u Republici Crnoj Gori kao i Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore po pitanju odlaganja čvrstog otpada veoma star ( iz 1983.) i ne prepoznaje termin sanitarna deponija nego samo termin smetlište. Tokom realizacije Projekta, JPCP je postupao u skladu sa direktivom Evropske Unije koja definiše sanitarne načine odlaganja čvrstog otpada (Direktiva EU 31/1999). Ovo je prouzrokovalo brojne probleme tokom procesa pribavljanja dozvola za realizaciju Projekta. Drugi problem je vezan za činjenicu da nijedna od tri opštine nije imala lokaciju za deponiju predviđenu prostornim planom na dan odobrenja projekta, tako da je odabir lokacije vršio u toku njegove realizacije.

Faktori podložni kontroli jedinice za implementaciju projekta

Uzimajući u obzir činjenicu da je ovo prva sanitarna deponija u Crnoj Gori, postojeće osoblje JPCP-a nije bilo u potpunosti pripremljeno za realizaciju obaveza preuzetih Ugovorom o bespovratnoj pomoći. Međutim, u toku implementacije Projekta, osoblje je steklo neophodno iskustvo i značajno ojačalo sopstvene kapacitete. Tokom realizacije Projekta, osoblje JPCP-a je pohađalo nekoliko programa obuke koji su se odnosili na upravljanje čvrstim otpadom što je rezultiralo sticanjem neophodnog iskustva za dalju implementaciju aktivnosti u ovom sektoru.

Održivost

(natrag na pocetak)

Osnivanjem «Lovanje» d.o.o. uspostavljen je institucionalni okvir za rad sanitarne deponije. Činjenica da je izgradnja deponije finansirana iz bespovratne pomoći, učinila je priuštivim usluge deponovanja (13 EUR po t). Raščlanjenjem ove tarife dobija se prosječna mjesečna cijena odlaganja otpada koja iznosi 0,33 EUR po glavi stanovnika.

Ovo čini sam projekat održivim, dok su usluge deponovanja potrošačima priuštive.

Učinak Banke i Zajmoprimca

(natrag na pocetak)

Banka

Cjelokupni učinak Banke može se ocijeniti kao zadovoljavajući kako po pitanju procedure obezbijeđenja sredstava, tako i u odnosu na nadzor nad Projektom. Broj misija Banke bio je zadovoljavajući. Osoblje Banke i eksperti upošljeni od strane Banke su uzeli učešće na svim važnijim sastancima sa zainteresovanim stranama (Vladom, opštinama, nevladinim organizacijama, itd.) i dali ključni doprinos riješavanju kapitalnih pitanja. Takođe, u toku implementacije cijelokupnog Projekta osoblje Banke je održavalo intezivnu komunikaciju putem e-mail-a, faksa i sl. s JPCP-om i drugim stranama uključenim u projekat putem kojih su davali svoje mišljenje i dijelili iskustvo stečeno tokom realizacije sličnih projekata po pitanju određenih problema. Što se tiče nabavki izvršenih u okviru Projekta, stručnjaci Banke su odgovarali redovno i davali detaljne i sveobuhvatne informacije po pitanju dostavljene tenderske dokumentacije.

Zajmoprimac

S obzirom na okolnosti da je ovo kako za Vladu tako i za JPCP prvi projekat koji se realizovao iz sredstava Svjetske banke u proteklih 10 godina i imajući u vidu činjenicu da dio ovog projekta nije obuhvaćen nacionalnim zakonodavstvom, učinak Zajmoprimca se može ocjeniti kao zadovoljavajući. JPCP je značajno napredovao u toku realizacije Projekta i uspješno ga implementirao iako je ovaj Projekat na početku ocijenjen kao Projekat visokog rizika. Takođe, treba naglasiti da je Vlada Republike Crne Gore, a naročito Ministarstvo za uređenje prostora i zaštitu životne sredine preuzelo glavnu ulogu u riješavanju kritičnih pitanja naročito pri kraju realizacije Projekta.

Saznanja stečena u toku implementacije Projekta

(natrag na pocetak)

Samo zajedničkim angažovanjem lokalnih i republičkih organa kao i privrženošču regionalnom pristupu po pitanju realizacije kapitalnih investicija, ove vrste projekata se mogu uspješno implementirati. Kapitalne investicije za krajnji rezultat imaju korist za cjelokupnu populaciju i zbog toga se ne mogu smatrati političkim pitanjima. Ovaj Projekat je realizovan u veoma komplikovanoj političkoj situaciji i njegova uspješna realizacija predstavlja veliko dostignuće po ovom pitanju.

Za implementaciju svih projekata visokog rizika po pitanju očuvanja životne sredine, neophodno je usvajanje domaćeg institucionalnog i pravnog okvira. Ovo takođe uključuje transparentnost procesa i izvještavanje javnosti kao i sprovođenja kampanje tako da svaki građanin korisnika kredita shvati kako koristi tako i rizike realizacije određenih projekata. Kampanja treba da bude sprovedena prije ili na početku realizacije Projekta.